
magazyn informacyjny
na temat zastosowañ NLP i hipnozy
HIPNOTERAPIA
Józef Maciuszek - NLP a rozwi±zywanie konfliktów c.d.
Kontynuacja
Reakcje w drugiej pozycji percepcyjnej: Zauwa¿enie wysi³ku pracowników magazynu,
w trudnych warunkach zimowego mro¼nego dnia. Ich zdenerwowanie wynika prawdopodobnie z tego, ¿e, mieli trudn± rozmowê z w³a¶cicielem firmy. W gruncie rzeczy trudno by³oby im przerwaæ przyjêcia towaru.
Reakcje w trzeciej pozycji percepcyjnej:
Co zrobiæ, aby w przysz³o¶ci lepiej skoordynowaæ realizacjê zamówienia z przyjêciem towarów przez magazyn? Mo¿e dok³adniej zapoznaæ siê z harmonogramem dostaw, albo wyra¼nie okre¶liæ priorytety, na które wszystkie strony powinny siê zgodziæ. Dobrze by³oby nawi±zaæ bardziej przyjazne kontakty z szefem magazynu, wtedy przychylniej zareaguje, gdy dzia³ handlowy bêdzie mia³ podbramkow± sytuacjê.
Model poziomów logicznych
Dokonywanie zmian, rozwi±zywanie problemów, ujmowanie zjawisk mo¿e mieæ miejsce na ró¿nych poziomach: np. ¿ycie ludzkie mo¿e byæ ujête na poziomie atomowym, komórkowym, tkankowym, narz±dowym, na poziomie cia³a, rodziny, klanu, miasta, kraju, kontynentu, planety, kosmosu.
Zmienia siê nasze ujêcie zjawiska, problemu, sytuacji gdy zmieniamy poziomy ogl±du – np. zwróæmy uwagê, jak zmienia siê podej¶cie do chorego, gdy lekarz koncentruje siê na leczeniu grupy komórek, narz±du, uk³adu organizmu, ca³ego organizmu, ca³ego cz³owieka (umys³ i cia³o) itd. Albo jak zmienia siê ogl±d sytuacji, gdy mened¿er patrzy na dane zachowanie pracownika z punktu widzenia stanowiska pracy, dzia³u, ca³ej firmy itd.
Umiejêtno¶æ zmiany poziomów mo¿e stanowiæ sposób na kreatywne rozwi±zanie problemu, na efektywne wprowadzanie zmian. W NLP mówi siê o trzech zasadach rz±dz±cych naszym dzia³aniem, które utrudniaj± dokonywanie zmian i rozwi±zywanie problemu. Po pierwsze: jeste¶my sk³onni powtarzaæ czynno¶æ, gdy nauczymy siê j± wykonywaæ, co prowadzi do formowania siê nawyków. Po drugie: ukszta³towany nawyk jest trudny do prze³amania. Po trzecie, aby zmieniæ nawyk, trzeba oduczyæ siê starego i jednocze¶nie wyuczyæ siê nawyku nowego. Je¶li stale powtarzamy te same my¶li, dzia³ania i uczucia to otrzymujemy te same rezultaty. Chc±c otrzymaæ nowe, inne rezultaty, musimy zmieniæ nasze my¶li, dzia³ania, strategie.
Plastyczno¶æ jest szczególnie wa¿na w kontek¶cie zarz±dzania – oznacza ona, i¿ mened¿er (kierownik) nie poprzestaje na jednym rozwi±zaniu, nie trzyma siê znanych, nawykowych sposobów dzia³ania, ale generuje jak najwiêcej alternatywnych rozwi±zañ i opcji dzia³ania.
Robert Dilts, czo³owy autor NLP wyró¿nia nastêpuj±ce poziomy, przydatne w podej¶ciu do zmiany, rozwi±zywania problemów:
1. ¦rodowisko, czyli gdzie? (to, na co reagujemy, otoczenie, inni ludzie).
2. Zachowanie, czyli co? (jakie dzia³ania s± dla nas typowe).
3. Mo¿liwo¶ci i umiejêtno¶ci, czyli jak? (ogólne umiejêtno¶ci, czy strategie przez nas u¿ywane).
4. Przekonania i warto¶ci, czyli dlaczego? (ró¿ne idee, s±dy o których s±dzimy, ¿e s± prawdziwe oraz to, co uznajemy za wa¿ne).
5. To¿samo¶æ, czyli kto? (podstawowe rozumienie samych siebie, nasze powo³anie w ¿yciu, role z którymi siê identyfikujemy).
Powy¿szy model poziomów przydatny jest przy podejmowaniu decyzji dotycz±cych zmian tak organizacyjnych, jak i osobistych. Jest u¿yteczny przy poszukiwaniu rozwi±zañ problemów.
We¼my pod uwagê, w jaki sposób lider mo¿e my¶leæ o rozwi±zaniu pewnego konfliktu i zadawaæ sobie pytania, uwzglêdniaj±c wyró¿nione poziomy.
¦rodowisko : „w jaki sposób mogê wykorzystaæ obecno¶æ pana X, by rozstrzygn±æ konflikt w sposób satysfakcjonuj±cy dla obu stron?”.
Zachowanie : ”jakie dzia³anie podejmê w najbli¿szym tygodniu?”
Umiejêtno¶c i: „któr± ze znanych mi technik zjednywania ludzi i przekonywania wykorzystam w odniesieniu do mojego oponenta, któr± strategiê NLP mogê wykorzystaæ ?”
Przekonania i warto¶ci : ”ludzie posiadaj± pozytywne intencje, a konflikt mo¿e mieæ konstruktywn± warto¶æ i byæ zaczynem zmian na lepsze”.
To¿samo¶æ : „jestem katalizatorem zmian i cz³owiekiem zamieniaj±cym konflikty i problemy w wyzwania i korzy¶ci”.
Powy¿sze przyk³ady ilustruj± konstruktywny sposób my¶lenia o problemie. W rzeczywisto¶ci konstruktywne i negatywne podej¶cie mo¿e przeplataæ siê ze sob± na wyró¿nionych poziomach:
Gdy uwik³a³e¶ siê w konflikt, mo¿esz zrzuciæ odpowiedzialno¶æ na otoczenie, np. na dzia³anie innych ludzi. Mo¿esz koncentrowaæ siê na swoim zachowaniu, analizuj±c, co takiego zrobi³e¶. W zwi±zku z tym mo¿esz zakwestionowaæ swoje umiejêtno¶ci i zdolno¶ci harmonijnego postêpowania z lud¼mi. Albo nabierzesz przekonania, ¿e sposobem na zmianê jest bezwzglêdno¶æ i presja. Wydarzenie to mo¿e doprowadziæ ciê do okre¶lenia swojej to¿samo¶ci w kategorii bycia ofiar± nieprzyjaznych si³, na które nie ma siê wp³ywu.
Mo¿emy poruszaæ siê na ró¿nych poziomach, a uwzglêdnienie tego pozwala unikn±æ ró¿norodnych nieporozumieñ i konfliktów. Wiele z nich wynika z pomieszania poziomów; do najczêstszych przejawów nale¿y traktowanie zachowania jako oznaki to¿samo¶ci – „zachowa³e¶ siê g³upio” równa siê „jeste¶ g³upcem”.
Model ten ukazuje te¿ dwa rodzaje konfliktów, w które mo¿emy siê wik³aæ sami ze sob±. Pierwszy rodzaj dotyczy ró¿nic zachodz±cych na tym samym poziomie – prostym przyk³adem bêdzie dylemat, które z dwóch zachowañ wybraæ. Drugi rodzaj konfliktów oznacza sytuacjê, gdy sprzeczno¶æ ujawnia siê miêdzy poziomami; np. nasze umiejêtno¶ci mog± pozostawaæ w konflikcie z naszymi przekonaniami i warto¶ciami.
Interesuj±ce mo¿liwo¶ci daje po³±czenie my¶lenia na ró¿nych poziomach logicznych z uwzglêdnianiem trzech poziomów percepcyjnych. Poszukuj±c rozwi±zania problemu i rozpatruj±c go na kolejnych poziomach, mo¿emy jednocze¶nie poruszaæ siê pomiêdzy trzema pozycjami percepcyjnymi (patrzeæ na ¶wiat na ró¿ne sposoby), co zwielokrotnia bogactwo dostrze¿onych mo¿liwo¶ci.
Model przeramowania
W NLP bardzo du¿± wagê przywi±zuje siê do za³o¿enia, i¿ nasze reakcje, zachowania uzale¿nione s± od znaczeñ, jakie nadajemy sytuacjom, wydarzeniom, zachowaniom innych ludzi. W zale¿no¶ci od przyjêtego punktu widzenia, sposobu spostrzegania okre¶lonego zjawiska zmienia siê jego znaczenie, a to z kolei wp³ywa na zmianê naszego postêpowania.
To, od czego zale¿y znaczenie zjawisk nazywane jest ram± odniesienia (uk³adem odniesienia). Ramy dotycz± sposobu, w jaki nadajemy rzeczom, wydarzeniom znaczenie. Ramê (czy te¿ obramowanie) mo¿na rozumieæ jako kontekst, w którym zachodzi dane wydarzenie, i który wp³ywa na znaczenie tego wydarzenia dla nas [1] .
Zmianê ram - by zmieniæ znaczenie czego¶ (wydarzenia, wypowiedzi, zachowania itp.), znale¼æ inn± interpretacjê lub zobaczyæ co¶ w innym ¶wietle - okre¶la siê w NLP jako przeramowanie. Termin ten odnosi siê, po pierwsze: do zmiany kontekstu danego wydarzenia (najczê¶ciej miejsca lub czasu), w celu zmiany jego znaczenia, jego oceny. Przyk³adem mo¿e byæ zmiana oceny tego samego zachowania w zale¿no¶ci od sytuacji, w której siê pojawia – prawie ka¿de zachowanie jest gdzie¶ u¿yteczne (np. odk³adanie na pó¼niej jest dobr± strategi±, je¶li dotyczyæ bêdzie, przyk³adowo, siêgniêcia po pierwszego papierosa w danym dniu). Interesuj±cym sposobem przeramowania jest ujmowanie spraw w kontek¶cie ró¿nych wymiarów czasowych, np. obecny wysi³ek, trudno¶ci i wyrzeczenia nabieraj± innego znaczenia, gdy spojrzymy na nie w kontek¶cie d³ugoterminowych celów i przysz³ych korzy¶ci. Odwo³anie do przesz³o¶ci pozwoli np. inaczej spojrzeæ na problem, gdy u¶wiadomimy sobie, ¿e podobne problemy trapi±ce nas rok temu ju¿ nie istniej± lub zd±¿yli¶my o nich zapomnieæ.
Przeramowanie mo¿e tak¿e polegaæ na zmianie znaczenia w bardziej bezpo¶redni sposób, zmieniaj±c tre¶æ interpretacji czego¶. Na przyk³ad wspó³pracownik stwierdza, i¿ robienie mu uwag ¶wiadczy, i¿ go nie lubimy. Przeramowanie tre¶ci mog³oby polegaæ na takiej odpowiedzi: „to, ¿e zwracam ci uwagê, nie oznacza, ¿e ciê nie lubiê, to oznacza, ¿e zale¿y mi aby¶ nie pope³nia³ b³êdów i stale siê rozwija³”. Albo inny przyk³ad - po niepowodzeniu w osi±gniêciu celu mo¿emy zinterpretowaæ to w nastêpuj±cy sposób: „ to, co mnie spotka³o to nie pora¿ka, to cenna informacja zwrotna, z której mogê siê wiele nauczyæ”.
Bior±c pod uwagê ró¿ne aspekty do¶wiadczenia lub sytuacji wp³ywamy na ich znaczenie. Nu¿±cy, bo zajmuj±cy du¿o czasu, dojazd do pracy mo¿e staæ siê okazj± do lektury, uczenia siê, poznawania ludzi, medytacji, relaksu itd. Spotkanie z trudnym klientem jest okazj± do æwiczenia umiejêtno¶ci postêpowania w przypadku reklamacji i odkrywania sposobów na podnoszenie jako¶ci obs³ugi. Mamy wolno¶æ wyboru znaczeñ, w taki sposób, aby by³y dla nas wzmacniaj±ce zamiast ograniczaj±cych, motywuj±ce zamiast zniechêcaj±cych, przyjemne zamiast przykrych, itd.
Na przyk³ad , znajoma by³a wstrz±¶niêta, gdy dowiedzia³a siê, i¿ jej s±siadka staruszka podejrzewa j± i swojego podesz³ego w latach mê¿a o romans. By³a oburzona o takie pos±dzenie, bo dla niej to oznacza³o, ¿e s±siadka nisko ocenia jej dyspozycje moralne. Zupe³nie zmieni³a podej¶cie do tej historii, gdy jej powiedzia³em: „podejrzenia staruszki nie dotycz± oceny moralnej twojej osoby, one oznaczaj±, ¿e spostrzega ciê jako bardzo atrakcyjn± kobietê, tak± która mo¿e rozbudziæ ogieñ zmys³ów nawet u jej starego i schorowanego mê¿a. Ma³o kobiet by to potrafi³o”
Mamy tutaj przyk³ad tego aspektu modelu przeramowania, który polega na nadawanie znaczeñ, przez odpowiedni± interpretacjê.
Podej¶cie to mo¿na wykorzystywaæ w sytuacjach konfliktowych, gdy ¼ród³o problemów wi±¿e siê ze sposobem, w jaki ludzie interpretuj± sytuacjê, zachowanie innych ludzi, ich intencje.
Na przyk³ad, pracownicy magazynu reaguj± pretensjami, ¿e siê ich wykorzystuje, ¿±daj±c zostania d³u¿ej, by wydaæ towar klientowi. Nastêpuj±ca odpowied¼ mo¿e stanowiæ przyk³ad przeformu³owania tre¶ci: „to, ¿e was o to prosimy oznacza, ¿e jeste¶cie nie do zast±pienia i bez was z niczym nie mo¿na ruszyæ”.
Mamy tutaj schemat typu: X oznacza Y. Przeformu³owanie mo¿e polegaæ na zmianie X (to jest nasza pro¶ba, a nie ¿±dania) lub na zmianie Y (to nie jest wykorzystywanie ale zauwa¿enie, ¿e jeste¶cie niezbêdni dla firmy)
Oto parê przyk³adów:
„Nasze stanowisko oznacza, ¿e kierujemy siê interesami ca³ej firmy”
„Trudno¶ci, jakie pojawi³y siê ostatnio miêdzy naszymi dzia³ami oznaczaj±, ¿e mo¿emy siê spotkaæ i spokojnie o tym porozmawiaæ”
„Twoje w±tpliwo¶ci oznaczaj±, ¿e jeste¶ wnikliwym cz³owiekiem i razem uda nam siê znale¼æ rozwi±zanie”.
„ Rozumiem, ¿e jeste¶ w¶ciek³y, ale to oznacza, ¿e chêtnie poznasz mój punkt widzenia na sprawê”
Jak widaæ mo¿emy dowolne X (które zwykle dotyczy jakiej¶ trudno¶ci) po³±czyæ z Y (które stanowi nasz± sugestiê czy odpowiedni± interpretacjê).
Obok nadawania bardziej konstruktywnych znaczeñ za pomoc± zmiany tre¶ci, przeramowanie polega na ujmowaniu problemu w inne ramy. W jaki sposób model przeramowania mo¿e byæ u¿yteczny dla rozwi±zywania konfliktów?
Zmiana ram ujmowania konfliktów
Odwo³ajmy siê do wspomnianego wy¿ej pojêcia ram, by pokazaæ zastosowanie przeramowania do rozwi±zywania konfliktów. Pamiêtajmy, ¿e konflikt podsycany jest przez koncentrowanie siê na ró¿nicach, w tym na ró¿nicach stanowisk i na swoich negatywnych emocjach. Polega na dostrzeganiu winy drugiej strony i w³asnych racji.
Zmiana ramy konfliktu to zmiana sposobu my¶lenia o nim. Zmieniæ ramy sytuacji konfliktowej to jakby zmieniæ regu³y gry.
Rama celu . Na³o¿enie na sytuacjê konfliktow± ramy celu oznacza orientacjê na cel raczej ni¿ na problem. Chodzi tu o pytanie, jaki jest mój cel, czego ja chcê, a czego chc± oni, o jaki rezultat mi chodzi, jak wykorzystaæ posiadane zasoby, by osi±gn±æ swój cel. Natomiast orientacja na problem to analizowanie, co jest z³e, poszukiwanie winnego i przyczyn problemu. A zatem w sytuacji konfliktowej preferuj my¶lenie w kategoriach celu i po¿±danych rezultatów: skoncentruj siê na tym, czego chcesz, zamiast w¶ciekaæ siê, reagowaæ emocjonalnie lub staraæ siê wyrównaæ rachunki.
W jaki sposób rama celu wp³ynie na przygotowanie siê do rozmowy z oponentem? Przede wszystkim zacznij od wyniku – czego siê spodziewasz po tym spotkaniu. I na co liczy twój rozmówca, jakie s± jego cele. Aby na to odpowiedzieæ, trzeba wczuæ siê w sytuacjê rozmówcy, przej¶æ ze swojej do jego „pozycji percepcyjnej”
My¶lenie ukierunkowane na cel wi±¿e siê z nastêpuj±cymi pytaniami (wg Hogana):
1. Czego oczekujê po tym spotkaniu. Co chcê uzyskaæ
2. Czego pragnie mój rozmówca? Co jest najbardziej prawdopodobne?
3. Jakie jest minimum korzy¶ci, które chcê odnie¶æ?
4. Jakie problemy mog± siê pojawiæ?
5. Jak sobie poradzê z ka¿dym z nich i jak przedstawiê je rozmówcy z perspektywy korzy¶ci?
6. Jak zakoñczê ca³y proces?
Rama rozwi±zania. Kiedy nak³adasz na konflikt ramê rozwi±zania, koncentrujesz siê na mo¿liwych sposobach dzia³ania, zadajesz pytania raczej „jak?”, ni¿ „dlaczego?”. Bardziej interesuje ciê poradzenie sobie z problemem ni¿ ¶ledzenie historii konfliktu.
Rama pozytywnych intencji. NLP proponuje przyj±æ za³o¿enie, i¿ u ¼róde³ ka¿dego zachowania tkwi± pozytywne intencje. Bowiem ka¿dej czynno¶ci przy¶wieca jaki¶ cel, towarzysz± (w pojêciu autora czynno¶ci) dobre intencje. Nawet kiedy zachowania s± absolutnie z³e, to ich cel, sam w sobie mo¿e byæ pozytywny (np. dobre samopoczucie po narkotykach lub alkoholu pe³ni± funkcje pozytywnych intencji). Chodzi o to, by osi±gaæ ten sam cel, wybieraj±c takie zachowania, które nie maj± zgubnych konsekwencji (lub maj± mniejsze koszty). Dziêki temu za³o¿eniu, w sytuacji konfliktowej nie potêpiamy czyjego¶ zachowania, ale mo¿emy badaæ i rozumieæ sposób my¶lenia innych, ich model ¶wiata oraz wskazywaæ zachowania alternatywne, które prowadz± do tego samego celu bez kosztów, konfliktu i walki.
Rama kryterium dobrej komunikacji. Mo¿na j± wyraziæ w nastêpuj±cym za³o¿eniu: Znaczeniem komunikatu jest reakcja odbiorcy, albo te¿: znaczenie komunikacji polega na reakcji jak± wywo³uje.
Czyli podchodzimy do porozumiewania siê w taki sposób: tre¶æ komunikatu okre¶lana jest przez reakcjê odbiorcy. Inaczej mówi±c: o znaczeniu komunikowania ¶wiadczy jego efekt - przekaza³em to, co chcia³em je¶li cz³owiek zareagowa³ zgodnie z moj± intencj±. To oznacza, ¿e przyjmujesz odpowiedzialno¶æ i autorstwo reakcji jakie otrzymujesz. Czyli nie uwa¿asz innych za ¼ród³o problemów (nie obwiniamy osobê na zasadzie: "przecie¿ wyra¼nie mu powiedzia³em"), nie zak³adasz, ¿e inny ma taki sam sposób my¶lenia jak ty, ale rozwijasz w³asn± elastyczno¶æ, aby znale¼æ nowe mo¿liwo¶ci wyboru, które wywo³uj± inne reakcje. Negatywn± reakcja rozmówcy traktujesz jako sygna³, i¿ nale¿y skorygowaæ postêpowanie. Przyjêcie takiego punktu widzenia pozwala wyeliminowaæ emocje i skoncentrowaæ siê na celu komunikacji. Np. wywo³ujemy jakim¶ zachowaniem p³acz partnerki. Je¶li wezmê pod uwagê, co jest moim celem w tej komunikacji to zachowam siê inaczej. Wska¼nikiem skutecznej komunikacji jest reakcja, któr± ona powoduje, jest uzyskany rezultat.
Oznacza to: je¶li twoi podw³adni daj± z siebie du¿o w pracy - ¶wiadczy to o sposobie w
jaki nimi kierujesz. Je¶li kto¶ nie rozumie co do niego mówisz - ¶wiadczy to o jako¶ci twego t³umaczenia. Je¶li krytykujesz, a kto¶ siê obra¿a - ¶wiadczy to twoim sposobie udzielania krytyki.
Nadaj±c powy¿sze ramy konfliktom zmieniamy regu³y gry - z koncentrowania siê na sprzecznych stanowiskach i emocjach przechodzimy na koncentrowanie siê na rozwi±zywaniu problemu, poszukiwaniu rozmaitych opcji i mo¿liwo¶ci oraz racjonalnych i uczciwych kryteriów porozumienia. Przede wszystkim d±¿ymy do tego, by przekszta³ciæ ich postawê: z „Ja przeciwko tobie” na postawê „My przeciwko problemowi”, d±¿ymy do zmiany gry polegaj±cej na trzymaniu siê swoich stanowisk na wspólne rozwi±zywanie problemu.
Praktyczne techniki zmiany uk³adu odniesienia, czyli regu³ gry.
(w oparciu o sugestie Williama Ury’ego)
1. Zadawaj pytania skierowane na rozwi±zanie problemu
a. Pytaj, aby rozpoznaæ interesy drugiej strony (g³ównie pytanie dlaczego?)
b. Pytaj, by wci±gn±æ drug± stronê do dyskusji o opcjach, ró¿nych mo¿liwo¶ciach rozwi±zania problemu (np. pytanie „a je¿eli…?”)
c. Pytaj ich o radê („co zrobiliby¶cie na moich miejscu”, „co powiedzia³by¶ mojemu klientowi”). Takim pytaniem zmieniasz regu³y gry, wci±gasz do rozmowy o rozwi±zaniach problemu, anga¿ujesz w jego rozwi±zanie.
2. Potraktuj ich taktykê blokowania [2] jako wyraz ich aspiracji i oczekiwañ (a nie nieprzekraczaln± granicê) oraz jako okazjê do wykorzystania jej na swoj± korzy¶æ.
a. Dzia³ produkcji: „nie zgodzimy siê na ¿adne skrócenie terminu wykonania tej serii produktów”. Je¶li wprost zakwestionujesz powody przyjêcia takiego stanowiska, sprawisz, ¿e trudniej im bêdzie siê z niego wycofaæ. Mo¿esz to potraktowaæ jako ich aspiracje lub oczekiwania i skierowaæ uwagê z powrotem na szukanie rozwi±zañ: „ka¿dy ma pewne oczekiwania, kierownictwo chcia³oby o wiele bardziej skróciæ cykl produkcyjny, klient my¶li, ¿e wyprodukujemy mu ten towar zaraz po jego zamówieniu. Natomiast s±dzê, ¿e my obaj jako reali¶ci, mo¿emy przeanalizowaæ ca³± t± sytuacjê. Ile zwykle czasu zajmowa³o przygotowanie siê do uruchomienia produkcji podobnego asortymentu?”.
Taka reinterpretacja u³atwi im wycofanie siê z tezy, ¿e pewna kwestia absolutnie nie podlega dyskusji.
b. Ich blokowanie mo¿esz czasami wykorzystaæ na swoj± korzy¶æ. Na przyk³ad informuj±c, ¿e w takiej sytuacji nie mo¿esz pozwoliæ sobie na pewne ustêpstwo wobec nich, o którym my¶la³e¶. Albo potraktowaæ ich sztywne stanowisko, jako okazjê do postawienia swoich warunków.
3. Zignoruj ich negatywne posuniêcia (które ujawni³y siê w postaci np. gro¼by, obwiniania, obra¿ania, czy stosowania jakiej¶ taktyki)
W przypadku ich negatywnych posuniêæ, mo¿esz udawaæ, jakby¶ nic o nich nie wiedzia³ i nadal koncentrowaæ siê na problemie. Ilustracj± dotycz±c± ignorowania celowej taktyki drugiej strony mo¿e byæ historia sprzedawcy, który spotyka³ siê z nabywc± stosuj±cym wobec niego pewien zabieg, by go zmiêkczyæ. Zabieg polega³ na d³ugim trzymaniu go pod gabinetem. Sprzedawca wtedy zaj±³ siê czytaniem powie¶ci i gdy w koñcu zosta³ zaproszony do gabinetu nabywcy, sprawia³ wra¿enie, i¿ niechêtnie siê od niej odrywa, i ¿e czekanie nie sprawia mu problemu. A gdy w czasie spotkania nabywca odda³ siê d³ugiej rozmowie telefonicznej, ksi±¿ka pojawi³a siê znowu. W rezultacie nabywca zrezygnowa³ ze swojej taktyki (przyk³ad z W. Ury, „Odchodz±c od nie”).
4. . Przekszta³caj atak na ciebie w kierunku ataku na problem
Szef produkcji: „to jest twoje naiwne my¶lenie, ¿e mo¿emy wdro¿yæ ten projekt w tej postaci”. Odpowiadamy: „mo¿e jest w tym racja, ¿e wymaga on jeszcze udoskonalenia, w którym kierunku szuka³by¶ zmiany?”
Reinterpretujesz negatywne posuniêcie wobec ciebie jako atak na problem, by skierowaæ uwagê oponenta na poszukiwanie jego rozwi±zania.
5. Zinterpretuj atak na ciebie jako ich sympatyczne posuniêcie
Oponent zauwa¿a (by wyprowadziæ ciê z równowagi) „chyba siê ¼le dzisiaj czujesz”. Traktuj±c to jako przyjacielskie posuniêcie odpowiadasz: „dziêkujê za zainteresowanie i troskê, otó¿ zaczynam siê czuæ coraz lepiej, bo widzê, ¿e mo¿emy rozwi±zaæ ten problem”.
6. Wywo³aj u osoby prze¿ywaj±cej gniew i agresjê przeciwn± reakcjê. Trudno jednocze¶nie ¿ywiæ przeciwstawne uczucia i reakcje. Je¶li wprowadzisz sytuacjê wywo³uj±c± rozbawienie, pobudzaj±c± sympatiê do ciebie lub oka¿esz sympatiê, to obni¿ysz ich rozdra¿nienie i, jak pokazuj± eksperymenty, wywo³asz u oponenta gotowo¶æ do konstruktywnego podej¶cia do konfliktów.
6. Przekszta³æ potêpienie we wspóln± odpowiedzialno¶æ za problem
Atak oponenta mo¿e przybraæ formê oskar¿ania, punktowania twoich b³êdów lub win z przesz³o¶ci.
Rozmowa z dzia³em finansowym dotyczy kwestii ustalenia bud¿etu na ró¿nego rodzaju promocje, gratisy etc. w nastêpnym miesi±cu. S³yszysz: „zmarnowali¶cie sporo ¶rodków w tamtym pó³roczu na nie trafione promocje i upusty dla niepowa¿nych klientów”
W takiej sytuacji pojawia siê pokusa, aby dyskutowaæ o przesz³o¶ci, szukaæ przyk³adów ich winy lub usprawiedliwienia siebie. Mo¿esz jednak zrobiæ co¶ innego; zmieniæ ramy czasowe – z przesz³o¶ci przej¶æ do przysz³o¶ci, z rozwa¿ania, kto zawini³, do kwestii, co teraz mo¿emy zrobiæ z problemem lub jak go w przysz³o¶ci unikn±æ. „Tak, analizowali¶my tê sprawê, tak¿e z wami. A teraz pomy¶lmy, jak zaplanowaæ bud¿et, aby nasze dzia³ania przynios³y wiêksz± korzy¶æ”.
7. Mów o problemie w kategoriach „MY”, odejd¼ od kategorii „ty” i „ja”.
Wymiana zdañ w trakcie konfliktu to u¿ywanie zaimków „ja”, „ty” – „ty jeste¶ za to odpowiedzialny”, „ja tego nie zrobi³em”, itp. U¿ycie zaimka „my” u³atwia zmianê nastawienia: „Pomy¶lmy, w jaki sposób mo¿emy sobie z tym poradziæ”, „Jak zabierzemy siê za to, na pewno znajdziemy rozwi±zania”.
Wiele wcze¶niejszych przyk³adów zawiera³o tak¿e sformu³owania zapraszaj±ce do my¶lenia w kategoriach „my” – „my przeciwko problemowi”.
Podsumowuj±c:
U podstaw zaprezentowanych technik le¿y za³o¿enie, ¿e w³a¶ciwym podej¶ciem do konfliktów s± negocjacje rozumiane jako proces zmierzaj±cy do wspólnego rozwi±zania konfliktu.
Konflikt wi±¿e siê z ró¿nicami (interesów, celów, pogl±dów, itd.), negatywnymi emocjami, obwinianiem drugiej strony i przekonaniem o w³asnej racji.
NLP to dyscyplina poszukuj±ca wzorców skutecznego dzia³ania. Ze wzglêdu na powy¿sze cechy konfliktów, przydatne do radzenia sobie z nimi mog± byæ wybrane strategie NLP.
Twórz dobry klimat dochodzenia do porozumienia, m.in. za pomoc± modelu potwierdzania. Model potwierdzania mo¿esz w konflikcie wykorzystaæ w ramach 5 punktów:
- potwierd¼, ¿e s³uchasz
- uznaj ich punkt widzenia,
- uznaj ich uczucia,
- zgadzaj siê,
- sk³aniaj ich do mówienia „tak”
Wykorzystuj technikê 3 pozycji percepcyjnych. Dziêki niej neutralizujesz g³ówne przeszkody w rozwi±zywaniu konfliktów: dziêki drugiej pozycji percepcyjnej nie bêdziesz ulega³ iluzji, ¿e racja jest ca³kowicie po twojej stronie oraz impulsowi ca³kowitego obwiniania drugiej strony. Trzecia pozycja percepcyjna pozwoli uzyskaæ równowagê emocjonaln±, zdystansowaæ siê wobec problemu, twórczo do niego podej¶æ i odkryæ ró¿ne opcje i propozycje rozwi±zañ.
Swoj± elastyczno¶æ wobec konfliktów mo¿esz zwiêkszyæ patrz±c na problem z wielu poziomów: ¶rodowisko, zachowanie, umiejêtno¶ci i zdolno¶ci, przekonania i warto¶ci, to¿samo¶æ.
Kontrolujemy przebieg konfliktów nadaj±c lub zmieniaj±c znaczenia poprzez interpretacjê i przeramowanie. W sytuacji konfliktowej szczególnie przydatne s± ramy: celu, rezultatu, pozytywnej intencji, kryterium dobrej komunikacji. Nadaj±c powy¿sze ramy konfliktom zmieniamy regu³y gry - z koncentrowania siê na sprzecznych stanowiskach i emocjach przechodzimy na koncentrowanie siê na rozwi±zywaniu problemu, poszukiwaniu rozmaitych opcji i mo¿liwo¶ci oraz racjonalnych i uczciwych kryteriów porozumienia. Przede wszystkim d±¿ymy do tego, by przekszta³ciæ ich postawê: z „Ja przeciwko tobie” na postawê „My przeciwko problemowi”, d±¿ymy do zmiany gry polegaj±cej na trzymaniu siê swoich stanowisk na wspólne rozwi±zywanie problemu.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Ulubion± ilustracj± zale¿no¶ci znaczenia czego¶ od kontekstu jest dla autorów NLP stara, chiñska przypowie¶æ o wie¶niaku, którego spotyka seria przygód. Posiada³ on konia i w ubogiej osadzie uchodzi³ za bogacza. Zdarzy³o siê, ¿e koñ uciek³, wiêc s±siedzi p³akali nad nieszczê¶ciem w³a¶ciciela. Ten mówi³ tylko „Byæ mo¿e”. Gdy po paru dniach zwierzê wróci³o, przyprowadzaj±c ze sob± dwa dzikie konie, s±siedzi ¶pieszyli z gratulacjami z powodu jego szczê¶cia. Wie¶niak znów odpowiedzia³ swoje „Byæ mo¿e”. Nastêpnego dnia syn, próbuj±c dosi±¶æ dzikiego konia, upad³ i z³ama³ nogê. ¦piesz±cym z wyrazami wspó³czucia s±siadom wie¶niak po raz kolejny odpowiada³ tylko: „Byæ mo¿e”. Nied³ugo po tym w wiosce pojawili siê ¿o³nierze, rekrutuj±cy m³odych mê¿czyzn do wojska na wojnê. Syna wie¶niaka, z powodu z³amania nogi pozostawiono w domu. S±siadom, twierdz±cym, ¿e sprzyja mu szczê¶cie znów odpowiedzia³: „byæ mo¿e”.
[2] Taktyka blokowania polega na odmowie przez stronê konfliktu jakiegokolwiek ustêpstwa, na twierdzeniu, ¿e nie maj± innego wyboru, ni¿ przyjête przez nich stanowisko.
Józef Maciuszek Ciag dalszy artyku³u o tym samym tytule, 21.11.2003
Józef Maciuszek, 01-03-2007




